Over actie

Op mijn bureau vind ik een artikel uit de Groene van 26.6.2014 terug. Het gaat over John Cheever en is geschreven door Graa Boomsma.

In zijn dagboek noteert Cheever in 1979:  'Ik denk aan Hemingway, wat we ons herinneren van zijn werk is niet zozeer de kleur van de lucht als wel de absolute ervaring van eenzaamheid. Eenzaamheid is denk ik niet absoluut, maar niets grijpt een mens zo diep aan. Ik denk dat het schrijven van boeken een vrij gevaarlijke onderneming is.'
Wat te doen? Gevaarlijk schrijven om het bewustzijn te kunnen verdiepen of harde actie tegen alle corruptie? Misschien is het schrijven à la Cheever wel een vorm van actie.

Niet te doen

Vanmorgen vroeg stuitte ik op een documentaire over twee ouderstellen die hun dochter verloren hadden door zelfmoord. De dochters waren halverwege twintig. Bij één stel was het al dertig jaar geleden en bij het andere stel nog maar een jaar. Niemand had het aan zien komen.
Beide meisjes dachten dat ze niet op hun plek waren in deze wereld. Dat ze nooit iets zouden bereiken. Dat ze hun talenten niet zouden kunnen ontplooien. 'Je hebt winnaars en verliezers. En ik hoor bij de verliezers,' las de moeder voor uit een afscheidsbrief.
Het was haast niet te doen om die mensen te zien met de foto's en de spulletjes van hun dochters die het niet gered hadden.

In de namiddag zei een meester op het schoolplein dat hij het niet eens was met de plus-klassen op school. 'Moeten we dan ook min-klassen instellen?' zei hij.
Hij zei dat zo'n plus-klas toch onderlinge verdeeldheid veroorzaakte in een klas. Is zij 'beter' dan ik? Het zou niet nodig moeten zijn op een montessorischool. Ik dacht aan De weg naar zee waarin het hoofdpersonage weet dat haar dochter naar de min-klas zou moeten.

Een recensent zei gisteren dat hij het vreemd vond dat hij mijn boek niet tegenkwam in de actuele discussies. Hij wachtte steeds op een verwijzing. Nu de maakbare wereld hoogtij viert, de prestatiedwang groot is, Downsyndroomkinderen dreigen uit te sterven en het beste niet goed genoeg is. Mislukken mag niemand, goed moeten we eruit blijven zien, we kunnen overal iets aan doen, anders ligt het aan onszelf. 'En maar zeuren dat de schrijvers van tegenwoordig niet maatschappijkritisch zijn,' zei hij, ' ze lezen gewoon geen boeken.'

In een winkelstraat werd ik aangehouden door een meneer die een potje met goud voor me had. Om verdere rimpelvorming rond mijn ogen tegen te gaan. Voor het te laat is.

In Maastricht

Er was een man in Maastricht die - gisteren bij de première van Lastmens - mijn boeken bij zich had, een paar toneelstukken die ik zelf niet meer in mijn bezit heb en een krantenartikel van mijn hand. Hij vroeg of ik alles wilde signeren. Op kleine briefjes had hij zinnen uit het boek geschreven. Of ik die over wilde schrijven. Dat wilde ik. Voor deze meneer schrijf ik nog een boek, dacht ik. Voor hem doe ik het allemaal. Alles.
Er was de heel korte film die de studenten van de kunstacademie op basis van mijn verhaal gemaakt hadden. Dat is bizar om te zien. Je herkent het en tegelijkertijd helemaal niet. De beelden die je in je hoofd hebt, zijn anders dan de beelden op het witte doek. Eigenlijk was het een film die aan mijn verhaal voorafgegaan zou kunnen zijn. Ze maakten invoelbaar waarom het personage Wieke op een dag besluit als au-pair van haar eigen dochter door het leven te gaan. De wereld van de Wieke was behoorlijk beklemmend.  Er was het motto: 'het leven is elders'  dat de makers in elke scène gestopt hadden. Ergens voelde ik me ook betrapt door dat motto.  Het leven is in Maastricht, dacht ik toen ik vanochtend wakker werd in hotel Holla.

Toekomst

We staan op een boekpresentatie in de Ponteneur. Het is druk en bloedheet. ‘Ik was laatst op Ijburg,' zegt iemand me. ‘Het is daar niet goed.' Ze kijkt me strak aan. 'Het is daar écht niet goed,’ zegt ze met klem. We spreken over het Tsjernobylgevoel. De elektriciteitsdraden. Het Diemerpark. Ziektes.Vervuild water.  David Lynch. Konijnenplagen. Iemand anders vraagt me óf de bitterballen komen en wanneer dan. Weer iemand heeft een rood hoofd, probeert zichzelf koelte toe te waaien. 'Dit lijkt de overgang wel,' zegt ze. 'Dit is precies de overgang. Je voelt je verschrikkelijk slecht. Het duurt zeker tien jaar.' 

Acceptatie

Ik pakte vanmorgen het schrift erbij waarin ik mijn aantekeningen maakte voor De weg naar zee. Even kijken hoe ik het vroeger ook alweer deed. Iets maken. Het Hema exemplaar dat ik aanschafte na talloze volgeschreven Moleskineschriften was gemakkelijk te vinden. Ik sloeg het open en begon erin te lezen. Op zoek naar houvast. Aan de ene kant was de inhoud ervan alarmerend, ronduit afschrikwekkend maar aan de andere kant, bedenk ik nu, is het misschien juist heel geruststellend. Ik deed het toen zo. Ik doe het nu zo. Ik zal het altijd zo doen. Ik heb een vreemde, grillige weg te gaan. Geen idee waarheen die precies zal leiden.

Vijf uur

Er wordt een roze prinsessentent opgezet elders op de stoep en ik lees op internet artikelen over moedermoorden.
'Ja! We gaan verhuizen,' zeggen de twee vierjarigen en slepen de tent meteen naar hier.
'Het is niet jullie tent,' zeg ik. 'Vindt dat meisje dat wel leuk?'
Dat vindt het meisje leuk, natuurlijk.
De negenjarige brengt het vuilnis weg, daarna het oud papier, loopt op stelten rond het huis, waved op het waveboard rondjes om mijn stoel, echoot: 'Ik verveel me dood, echt dood.' Aan de overkant van de straat schuiven de crèchejuffen voorbij, ik zwaai, kan niet op hun namen komen. Tot ze uit mijn beeld zijn verdwenen. De nieuwe buurman verlaat zijn huis op slippers, haalt zijn kinderen op bij de steiger. Ze hebben nog gezwommen. De zon schijnt, maar bij ons thuis hebben we toch allemaal al keelpijn. Een nieuwe bezorger legt de krant in mijn schoot.

Eens

Bladerend in de Groene kwam ik twee quotes tegen waar ik het - zeker vandaag - hartgrondig mee eens ben.

Armando zegt in een interview:  'Ik stel niks uit, het moet nu gemaakt worden. Liever vandaag dan morgen, want morgen is het geen avontuur meer, dan heb ik het al gemaakt, in gedachten. Ik schilder vaak 's nachts, ik bedoel: in gedachten, slapend. En dan hoef ik het niet meer te maken, dan is de lol eraf, zoals dat heet.
Ik begin aan een schilderij nooit zomaar; ik weet precies - ongeveer precies - wat ik ga doen.'

Christiaan Weijts schrijft in een column: 'Het korte boek, in één zit te lezen, kan soms weer iets van de vroegere opwinding teweeg brengen. Ononderbroken in één wereld zijn. (..) Lezen zoals je een toneelvoorstelling bezoekt of een lange film, waarbij je ook altijd geïrriteerd bent als halverwege ineens een pauze is. Het korte boek pas in één keer in je hoofd. Je geheugen houdt het bij elkaar waardoor het een soort driedimensionaal object wordt. Rustig kantel en draai je het eens, om terugkerende motieven te herkennen, verbanden, echo's, spiegelingen te zien ontstaan die bij een werk van langere adem verspreid tot je genomen in allerlei stiefkwartiertjes, onvermijdelijk verloren gaan'