Homo Humeurus

Er is een klassenavond op de basisschool. Ik zit in de kring van de onderbouw. Groep 1 en 2. Grote, hippe ouders op hele kleine stoeltjes dicht bij elkaar. Het is warm in de klas. We moeten ons voorstellen, onze naam zeggen en  die van ons kind. We mogen iets leuks over de kleine vertellen. 'Het is een ontzettend leuk ventje,' zegt een vader met blote voeten in mocassins. 'Ik ga elke woensdag met hem kanonnen schieten in het scheepvaartmuseum.' Het valt me op dat iedereen hier nogal welbespraakt is en zich ontspannen gedraagt. Als één van de laatsten ben ik aan de beurt. 'Ik ben de moeder van Deetje,' fluister ik. De kring met ouders kijkt naar mij. Ze wachten op nog meer informatie. Maar dit is alles wat ik weet. Ik sla mijn ogen neer. Dan krijgt de vader naast me de beurt.

'Dé Deetje,' had ik nog willen zeggen.

Smaak

Nu kan het nog. Binnenkort zal ze met haar gezin naar Badhoevedorp vertrekken en dan kunnen er door de week geen lunchafspraakjes meer gemaakt worden. We zitten in het café tegenover haar huis en vlakbij mijn werkkamer. Ons brood wordt gebracht. Zij met gestoomde makreel en ik met een berg humus. Ze vertelt over het voorlopige koopcontract dat nu echt getekend is. Een huis met een gigantische tuin, garage, zolder. Alles. Het enige is dus dat het in Badhoevedorp staat. Het klinkt minder sexy dan Amsterdam.
'We hadden het vroeger  nooit zo voor onszelf bedacht,' zeg ik. 'Maar wat geeft dat eigenlijk? So what?'
'We houden wel gewoon ons 020-nummer,' zegt ze.
'Nou, dan maakt het toch helemaal niks uit?'
'Nee,' zegt ze.
'Het is een beetje hetzelfde als naar Ijburg vertrekken.'
'Het is goed,' zegt ze. 'Dat weet ik. Maar soms lig ik in bed en dan bedenk ik dat ik zeker vijftig ben als ik daar weer wegga. Of nog ouder.'
'Ja en dan is alles al bijna voorbij, hè?' zeg ik.
Ze knikt. Ik neem een hap van mijn brood.
'We kunnen nu eenmaal niet meer ineens in Parijs gaan wonen,' zeg ik. Ik proef iets knapperigs, lekker knapperig, en bijt nog eens flink. Het is misschien wat pittig, denk ik, maar het moet  heel lekker zijn. Het smaakt dadelijk vast goed. Ik kauw nog een paar keer. Pas als ik moet kokhalzen, spuug ik dat wat er van het knapperige ding over is uit op mijn bord. Het blijkt een rauwe knoflookteen. Ik ontwaar nog een paar knoflooktenen in mijn humus. Zij vertelt over een vader van een vriendinnetje van haar dochter die al vijf jaar lang spoorloos verdwenen is. Niemand heeft ooit nog iets van hem gehoord.

Over actie

Op mijn bureau vind ik een artikel uit de Groene van 26.6.2014 terug. Het gaat over John Cheever en is geschreven door Graa Boomsma.

In zijn dagboek noteert Cheever in 1979:  'Ik denk aan Hemingway, wat we ons herinneren van zijn werk is niet zozeer de kleur van de lucht als wel de absolute ervaring van eenzaamheid. Eenzaamheid is denk ik niet absoluut, maar niets grijpt een mens zo diep aan. Ik denk dat het schrijven van boeken een vrij gevaarlijke onderneming is.'
Wat te doen? Gevaarlijk schrijven om het bewustzijn te kunnen verdiepen of harde actie tegen alle corruptie? Misschien is het schrijven à la Cheever wel een vorm van actie.

Niet te doen

Vanmorgen vroeg stuitte ik op een documentaire over twee ouderstellen die hun dochter verloren hadden door zelfmoord. De dochters waren halverwege twintig. Bij één stel was het al dertig jaar geleden en bij het andere stel nog maar een jaar. Niemand had het aan zien komen.
Beide meisjes dachten dat ze niet op hun plek waren in deze wereld. Dat ze nooit iets zouden bereiken. Dat ze hun talenten niet zouden kunnen ontplooien. 'Je hebt winnaars en verliezers. En ik hoor bij de verliezers,' las de moeder voor uit een afscheidsbrief.
Het was haast niet te doen om die mensen te zien met de foto's en de spulletjes van hun dochters die het niet gered hadden.

In de namiddag zei een meester op het schoolplein dat hij het niet eens was met de plus-klassen op school. 'Moeten we dan ook min-klassen instellen?' zei hij.
Hij zei dat zo'n plus-klas toch onderlinge verdeeldheid veroorzaakte in een klas. Is zij 'beter' dan ik? Het zou niet nodig moeten zijn op een montessorischool. Ik dacht aan De weg naar zee waarin het hoofdpersonage weet dat haar dochter naar de min-klas zou moeten.

Een recensent zei gisteren dat hij het vreemd vond dat hij mijn boek niet tegenkwam in de actuele discussies. Hij wachtte steeds op een verwijzing. Nu de maakbare wereld hoogtij viert, de prestatiedwang groot is, Downsyndroomkinderen dreigen uit te sterven en het beste niet goed genoeg is. Mislukken mag niemand, goed moeten we eruit blijven zien, we kunnen overal iets aan doen, anders ligt het aan onszelf. 'En maar zeuren dat de schrijvers van tegenwoordig niet maatschappijkritisch zijn,' zei hij, ' ze lezen gewoon geen boeken.'

In een winkelstraat werd ik aangehouden door een meneer die een potje met goud voor me had. Om verdere rimpelvorming rond mijn ogen tegen te gaan. Voor het te laat is.

In Maastricht

Er was een man in Maastricht die - gisteren bij de première van Lastmens - mijn boeken bij zich had, een paar toneelstukken die ik zelf niet meer in mijn bezit heb en een krantenartikel van mijn hand. Hij vroeg of ik alles wilde signeren. Op kleine briefjes had hij zinnen uit het boek geschreven. Of ik die over wilde schrijven. Dat wilde ik. Voor deze meneer schrijf ik nog een boek, dacht ik. Voor hem doe ik het allemaal. Alles.
Er was de heel korte film die de studenten van de kunstacademie op basis van mijn verhaal gemaakt hadden. Dat is bizar om te zien. Je herkent het en tegelijkertijd helemaal niet. De beelden die je in je hoofd hebt, zijn anders dan de beelden op het witte doek. Eigenlijk was het een film die aan mijn verhaal voorafgegaan zou kunnen zijn. Ze maakten invoelbaar waarom het personage Wieke op een dag besluit als au-pair van haar eigen dochter door het leven te gaan. De wereld van de Wieke was behoorlijk beklemmend.  Er was het motto: 'het leven is elders'  dat de makers in elke scène gestopt hadden. Ergens voelde ik me ook betrapt door dat motto.  Het leven is in Maastricht, dacht ik toen ik vanochtend wakker werd in hotel Holla.

Toekomst

We staan op een boekpresentatie in de Ponteneur. Het is druk en bloedheet. ‘Ik was laatst op Ijburg,' zegt iemand me. ‘Het is daar niet goed.' Ze kijkt me strak aan. 'Het is daar écht niet goed,’ zegt ze met klem. We spreken over het Tsjernobylgevoel. De elektriciteitsdraden. Het Diemerpark. Ziektes.Vervuild water.  David Lynch. Konijnenplagen. Iemand anders vraagt me óf de bitterballen komen en wanneer dan. Weer iemand heeft een rood hoofd, probeert zichzelf koelte toe te waaien. 'Dit lijkt de overgang wel,' zegt ze. 'Dit is precies de overgang. Je voelt je verschrikkelijk slecht. Het duurt zeker tien jaar.' 

Acceptatie

Ik pakte vanmorgen het schrift erbij waarin ik mijn aantekeningen maakte voor De weg naar zee. Even kijken hoe ik het vroeger ook alweer deed. Iets maken. Het Hema exemplaar dat ik aanschafte na talloze volgeschreven Moleskineschriften was gemakkelijk te vinden. Ik sloeg het open en begon erin te lezen. Op zoek naar houvast. Aan de ene kant was de inhoud ervan alarmerend, ronduit afschrikwekkend maar aan de andere kant, bedenk ik nu, is het misschien juist heel geruststellend. Ik deed het toen zo. Ik doe het nu zo. Ik zal het altijd zo doen. Ik heb een vreemde, grillige weg te gaan. Geen idee waarheen die precies zal leiden.